home > geschiedenis > tijd van de wereldoorlogen
home > geschiedenis > Canon van Nederland > Anne Frank
home > wereldoriëntatie > Nederland > provincies > Drenthe

 

zigeunermeisje

Kamp Westerbork

een doorgangskamp op de Drentse hei

 

In het Drentse dorp Hooghalen staat het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Eerst was Kamp Westerbork een opvangkamp voor Joden die uit Duitsland waren gevlucht. Later werden er Joden uit Nederland gevangengezet voordat zij werden weggevoerd naar een concentratiekamp in Oost-Europa.


Hitler was een nazi
In 1933 kwam in Duitsland Adolf Hitler aan de macht. Hij was de leider van de Duitse nazipartij. De nazi’s hadden het merkwaardige idee dat het ‘Germaanse ras’ (grote, blonde mensen met blauwe ogen) beter was dan andere ‘rassen’. Vooral Joden en zigeuners vonden ze minderwaardig. De nazi’s begonnen de Joden het leven zuur te maken. Joden en niet-Joden mochten niet meer met elkaar trouwen, Joodse ambtenaren werden ontslagen en Joden werden door knokploegen op straat in elkaar geslagen.

cover van Scherven in de nacht Het boek Scherven in de nacht speelt zich af in de jaren 1938-1940. Hoofdpersoon is de Joodse jongen Jacob Löw. Hij woont in een Duits stadje, waar zijn ouders een stoffenwinkel drijven. Het boek begint met de Kristallnacht, als Jacob 12 jaar is. De winkel wordt vernield en vader Löw wordt opgesloten in een concentratiekamp en mag pas weer naar huis als hij heeft beloofd om met zijn gezin uit Duitsland weg te gaan. Maar veel landen, waaronder Nederland, laten geen vluchtelingen meer toe, omdat ze bang zijn dat er anders heel veel zullen komen. Nadat de familie Löw bij de Nederlandse grens is teruggestuurd, besluiten Jacob en zijn vriend David om ’s nachts illegaal de grens over te steken. Uiteindelijk belanden ze in Kamp Westerbork.
Scherven in de nacht laat je voelen hoe het was om als Joods kind in nazi-Duitsland te leven. Het boek geeft veel geschiedkundige informatie.
(Martine Letterie, Scherven in de nacht. Uitgeverij Leopold, 2006. 132 blz.)

Auschwitzmonument  (foto: Frode Nagel)

Auschwitzmonument
Père Lachaise, Parijs
Foto: Frode Nagel

Kristallnacht
In de nacht van 9 op 10 november 1938 kwam de Jodenhaat in Duitsland tot een uitbarsting. Synagogen* werden in brand gestoken, winkels en huizen van Joden werden vernield en 200 Joden werden vermoord. Deze pogrom* heet de Kristallnacht. Veel Joden vluchtten naar het buitenland, ook naar Nederland. Op de Drentse heide werd een kamp gebouwd om de Joodse vluchtelingen op te vangen: Kamp Westerbork. Maar nadat de Duitsers in mei 1940 ons land hadden bezet, werd ook Nederland onveilig.


De Holocaust
In 1941 besloot Hitler in het geheim dat het Joodse volk moest worden uitgemoord. Deze volkerenmoord op de Joden noemen we de Holocaust of ook wel de Shoah. Tussen 1942 en 1945 hebben de Duitsers 107.000 Joden uit Nederland weggevoerd. Ze kregen daarbij soms hulp van Nederlandse politieagenten. De Joden werden eerst opgesloten in Kamp Westerbork. De Duitsers hadden van dit vluchtelingenkamp een doorgangskamp gemaakt. Ze hadden het veel groter gemaakt en er een prikkeldraadhek met wachttorens omheen gezet.


Sinterklaasfeest in Kamp Westerbork (schoolplaat, geschilderd door Geert Schreuder en uitgegeven door het Herinneringscentrum Kamp Westerbork).

Sinterklaas in het kamp
De gevangenen waren ondergebracht in barakken.* Overdag moesten ze werken. Ze moesten bijvoorbeeld de wrakken van neergeschoten vliegtuigen slopen of werken op de kampboerderij of op de hei. Maar voor kinderen leek het kampleven ook een beetje op het gewone leven, want ze gingen gewoon naar school. En er werd veel aan sport gedaan en aan cabaret. Het kamp had ook een eigen orkest. Op de schoolplaat hiernaast zie je een barak waar sinterklaas wordt gevierd. Zo konden de kampbewoners de ellende even vergeten.


De verschrikkelijke waarheid
Bijna elke dinsdag kwam er een goederentrein om een grote groep gevangenen op te halen, zogenaamd om hen naar een werkkamp in het oosten te brengen. In werkelijkheid werden ze gedeporteerd* naar de concentratiekampen Auschwitz of Sobibor in Polen. In Auschwitz werden de gevangenen na aankomst geselecteerd: kinderen, bejaarden, zwakken en zieken gingen meteen naar de gaskamers. De anderen bleven voorlopig in leven om te werken. Door ondervoeding, uitputting en de slechte hygiëne gingen heel veel mensen dood.


Van de 107.000 mensen die in het doorgangskamp gevangen hebben gezeten, hebben er maar 5000 de oorlog overleefd. Vanuit Kamp Westerbork zijn ook 245 zigeuners weggevoerd. Hierboven zie je een Limburgs zigeunermeisje. Zij kijkt uit de deur van een goederenwagon naar buiten, vlak voordat de trein vertrekt naar Auschwitz.

 

* Een synagoge is een joodse kerk (gebedshuis voor joden).
* Een pogrom was een klopjacht op Joden. Ze werden mishandeld of vermoord en hun huizen werden geplunderd en vernield.
* Een barak is een eenvoudig houten gebouw (een soort woonschuur).
* Deporteren betekent ‘wegvoeren: mensen gedwongen (tegen hun wil) naar een andere plaats brengen’.



Hier vind je de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.
Surfspin: hier vind je informatie over Anne Frank.
Surfspin: hier vind je het mooie gedicht Ben Ali Libi van Willem Wilmink.
Surfspin: naar het keuzemenu Drenthe.
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.


Geplaatst op 13 november 2008, het laatst gewijzigd op 18 mei 2013.

© Surfspin 2008-2013