home > wereldoriëntatie > Nederland > provincies > Drenthe


Radiotelescopen in Drenthe

Radiotelescoop Dwingeloo (foto: Frode Nagel)

Radiotelescoop Dwingeloo uit 1956.
(foto: Frode Nagel)

 

Bij het Drentse dorp Hooghalen staan 14 grote schotelantennes. Ze vangen radiostraling uit het heelal op. Het zijn de ‘ogen’ van de Radiosterrenwacht Westerbork. Door het woord radiostraling denk je misschien dat het om geluid gaat. Maar dat is niet zo. De schotelantennes vangen licht op. Licht dat je met je ogen niet kunt zien.


Er bestaan verschillende soorten licht die met het menselijk oog niet zichtbaar zijn, zoals röntgenstraling, ultraviolette straling en radiostraling. In de jaren dertig werd ontdekt dat ook hemellichamen radiostraling uitzenden. Door die radiostraling op te vangen, konden sterrenkundigen meer te weten komen over de bouw van de sterrenstelsels. Ook Nederlandse sterrenkundigen stortten zich op deze nieuwe tak van de sterrenkunde: de radiosterrenkunde. Ze gingen radiotelescopen bouwen.


Bij Hooghalen staat het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. In de oorlog werden er Joodse Nederlanders gevangen gehouden, voordat ze naar de concentratiekampen werden gedeporteerd. Het voormalige kampterrein ligt 3 kilometer van Hooghalen. Nu staan er de schotelantennes van de Radiosterrenwacht Westerbork. Tussen het herinneringscentrum en het kampterrein is door het bos een educatief wandelpad aangelegd: het Melkwegpad.
(Als Google Earth op je computer zit, dan kun je de schotels ook mooi vanuit je stoel bekijken!)


In het begin gebruikte men een omgebouwde Duitse radar uit de oorlog. Later werd bij het Drentse dorp Dwingeloo een nieuwe radiotelescoop gebouwd. Daarmee werd onderzoek gedaan naar de Melkweg (het sterrenstelsel waartoe ons zonnestelsel behoort). Maar men wilde graag ook sterrenstelsels buiten de Melkweg onderzoeken. Bij Hooghalen kwam een veel grotere radiotelescoop: de Westerbork Synthese Radio Groep (WRST). De WRST bestaat uit 14 schotelantennes met een middellijn van 25 meter. De radiostraling wordt vanuit het hele schoteloppervlak weerkaatst naar het brandpunt van de schotel. Daar zit een radio-ontvanger. Op de foto van de Radiotelescoop Dwingeloo kun je hem goed zien: het is dat ‘kastje’ boven de schotel.


De signalen die de antenne uit de ruimte opvangt, gaan van de radio-ontvanger via dikke kabels naar het hoofdgebouw van de Radiosterrenwacht. Daar worden de signalen gedigitaliseerd en versterkt. De informatie van alle schotels wordt gecombineerd, zodat het lijkt alsof er geen 14 afzonderlijke schotelantennes staan, maar één reuzenschotel met een middellijn van 93 meter. Aan de hand van deze gegevens produceert de computer een hemelkaart of een afbeelding van bijvoorbeeld een supernovarest* of een waterstofwolk in een sterrenstelsel. Hij zet de informatie dus niet om in geluid, maar in beeld. Dat beeld geeft wel een oude situatie weer, want al heeft het licht een snelheid van 300.000 kilometer per seconde (de lichtsnelheid), de onderzochte hemellichamen of sterrenstelsels kunnen zo ver weg staan dat het licht er miljoenen of zelfs miljarden jaren over heeft gedaan om de aarde te bereiken! Sterrenkundigen kijken dus heel ver terug in de tijd!


Volgens de gangbare sterrenkundige bigbangtheorie is het heelal 13,7 miljard jaar geleden ontstaan door een heel grote explosie: de oerknal of big bang. Sterrenkundigen willen graag weten hoe het heelal er in het begin uitzag. De in aanbouw zijnde LOFAR-radiotelescoop, waarvan het centrum in Oost-Drenthe komt, moet hen daarbij helpen. LOFAR bestaat niet uit een reeks grote schotelantennes, maar uit duizenden antennetjes. Er komen ook antennestations in Friesland, Groningen en Overijssel, en zelfs in Duitsland. Als je op school zit in Borger, Nieuw-Buinen of Exloo, dan weet je er vast al meer van!



* Een supernova is een uiteenspattende oude ster. Een supernovarest is wat er na de explosie van de ster is overgebleven.

 

YouTube: Klokhuisaflevering over de supertelescoop in Drenthe (14:40 minuten):



SchoolTV weekjournaal: De oerknal en het heelal (filmpje van 5:43 min.). Teleblikaccount nodig!
Surfspin: hier vind je informatie over het Kamp Westerbork.
Surfspin: naar het keuzemenu Drenthe.
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.


Geplaatst op 25 november 2008, het laatst gewijzigd op 18 februari 2012.

© Surfspin 2008-2012