home > geschiedenis > middeleeuwen > tijd van steden en staten
home > gezondheid > ziektes


De Zwarte Dood

builenpest teistert Europa

Het pesthuis van Leiden is nu deel v.h. museum Naturalis (foto: Naturalis).

Pesthuis van Leiden.

In de 14e eeuw trok de Zwarte Dood door Europa. Zo heet de grote pestepidemie, die begonnen was in Azië en ten slotte ook ons land bereikte. De pest kwam in Europa door toedoen van scheepsratten (zwarte ratten), die de ziekte overbrachten op hun soortgenoten in de Italiaanse havens. En via die havenratten werden vervolgens de mensen besmet. Vanaf 1347 verbreidde de pest zich over heel Europa. De Zwarte Dood heeft enkele tientallen miljoenen Europeanen het leven gekost. Vooral arme mensen werden het slachtoffer. Huizen stonden leeg, akkers lagen braak en de oogst verrotte op het land, omdat er niet genoeg werkvolk meer was.


Vroeger wist men niet dat de pest te maken had met de rat. Dat weten we pas sinds het einde van de 19e eeuw. Toen is ontdekt dat de ziekte wordt verwekt door de pestbacil. Deze bacterie leeft in het maag-darmstelsel van de rattenvlo. Als een rat door een besmette vlo gebeten is, dan krijgt hij de pest: de rattenpest. Na de dood van de rat (ook ratten sterven aan de pest!) springen de vlooien over op een andere gastheer. Dat kan ook de mens zijn. In de middeleeuwen was de zwarte rat erg algemeen. Deze rattensoort leefde heel dichtbij de mens: hij had zijn nest op de vliering, achter wanden of zelfs tussen het stro van de bedden!


Bij de builenpest is de incubatietijd 2-8 dagen. Dit betekent dat er zoveel dagen verstrijken tussen de besmetting (de vlooienbeet) en de eerste ziekteverschijnselen. Bij builenpest zijn de symptomen: hoofdpijn, koude rillingen en koorts. In de liezen komen builen, die gaan etteren en bloeden. Vandaar de naam ‘builenpest’. Bij de builenpest was de kans om de ziekte te overleven ongeveer 50 procent.


In de 17e eeuw zijn er in ons land nog verschillende pestepidemieën geweest, maar die waren niet zo erg als de Zwarte Dood. De huizen van pestlijders werden schoongemaakt, dichtgetimmerd en gemerkt, en de pestlijders werden verpleegd in een pesthuis. Maar veel konden de doktoren niet uitrichten.


Hoe is het tegenwoordig met de pest gesteld?
In Europa leven geen knaagdieren die besmet zijn met de pestbacil, wel in delen van Afrika en Azië, en zelfs ook in het zuiden van de Verenigde Staten. In ontwikkelingslanden breekt de pest nog af en toe uit. Nu beschikken we gelukkig over antibiotica* en is ‘de pee’ niet meer zo gevaarlijk als vroeger.


* Antibioticum is een stof die wordt afgescheiden door bacteriën of schimmels en wordt gebruikt om ziekteverwekkende bacteriën te doden of te verzwakken.



Surfspin: hier vind je informatie over de zwarte rat.
Surfspin: naar het keuzemenu Geschiedenis.
Naar het HOME van de Surfspin.


Geplaatst op 21 juni 2005, het laatst gewijzigd op 8 mei 2006.

© Surfspin 2005-2006