home > taal > spelling > samenstellingen


Pas op: botsende klinkers!


Als je een samenstelling of een afleiding maakt waarbij het eerste deel eindigt op een klinker en het volgende deel begint met een klinker, dan kun je de delen vaak gewoon aan elkaar schrijven. Kijk maar:

Een samenstelling is een woord dat is op te delen in twee of meer woorden. Zo is basisschool een samenstelling van de woorden basis en school.
   Een afleiding wordt gemaakt door voor of achter een woord een woorddeeltje te plakken dat op zichzelf geen echt woord is. Voorbeelden: plak het voorvoegsel be- aan het woord eindigen en je krijgt de afleiding beëindigen. Plak het achtervoegsel -ig aan het zelfstandig naamwoord schuld en je krijgt de afleiding schuldig. Voeg hieraan het voorvoegsel on- toe en je hebt de afleiding onschuldig.
foto + album wordt fotoalbum
be + ademen wordt beademen
zee + olifant wordt zeeolifant

Maar bij een deel van de klinkercombinaties treedt klinkerbotsing op. Dat gebeurt als de klinkers van klinkercombinaties die als één klank kunnen worden gelezen, zoals -au-, -ei-, -eu- en -oe- (één klank in bijvoorbeeld nauw, gein, neus en poes), tot verschillende lettergrepen behoren. Bij klinkerbotsing moet je bij samenstellingen een streepje zetten en bij afleidingen een trema. Daarom schrijf je niet diplomauitreiking, geinspecteerd, geuniformeerd, politieuniform en dodoexpert, maar diploma-uitreiking, gnspecteerd, gniformeerd, politie-uniform en dodo-expert. Je zet een streepje of een trema om te voorkomen dat het woord verkeerd wordt uitgesproken.


Bijna alle klinkercombinaties waarbij klinkerbotsing optreedt, staan in het onderstaande schema.

klinkercombinatievoorbeelden
aa, ae, ai, au
voorpagina-artikel, paprika-extract, pagina-indeling, diploma-uitreiking
ee, ei, eu
politie-escorte, olie-industrie, familie-uitje
ie
mini-enquête
oe, oi, oo, ou
dodo-expert, auto-industrie, micro-organisme, radio-uitzending
ui, uu
milieu-inspecteur, milieu-uitgaven

Opgelet:
De -é- gaat net als de -e-. Het is dus café-eigenaar, privéauto en privé-inkomsten.
De -y- geeft nooit klinkerbotsing. Je schrijft dus babyartikelen, monopolyen, hockeyinternational, babyoppas, babyuitzet en vanilleyoghurt.
Wanneer het eerste deel eindigt op -ij-, dan is er ook geen klinkerbotsing: zijaanzicht, rijexamen, boerderijijs, zijig, partijorganisatie en zijuitgang.
De combinaties e+ij, e+ui, i+i en i+j geven bij samenstellingen wél klinkerbotsing, maar bij afleidingen niet. Het is dus chocolade-ijs, woede-uitbarsting, kei-interessant en ski-jack, maar geijkt, geijsbeerd en lawaaiig.

Hieronder vind je twee opdrachten over klinkerbotsing. Als je klaar bent, kun je de antwoorden controleren. De link vind je onderaan.
Bij oefening A maak je samenstellingen van twee woorden. Soms treedt er klinkerbotsing op en moet je een streepje zetten.
Bij oefening B maak je behalve samenstellingen ook afleidingen. Bepaal hier steeds eerst of je met een samenstelling of met een afleiding te maken hebt. In geval van klinkerbotsing moet je bij een samenstelling een streepje zetten, bij een afleiding een trema.


A

1.baby + olifant = …………………………………………
2.diploma + uitreiking = …………………………………………
3.etappe + overwinning = …………………………………………
4.lengte + as = …………………………………………
5.mede + ondertekenen = …………………………………………
6.milieu + advies = …………………………………………
7.milieu + onvriendelijk = …………………………………………
8.mode + academie = …………………………………………
9.na + apen = …………………………………………
10.navigatie + instrument = …………………………………………
11.race + auto = …………………………………
12.radio + interview = …………………………………
13.sla + olie = …………………………………
14.televisie + uitzending = …………………………………
15.thee + ei = …………………………………………
16.tosti + apparaat = …………………………………………
17.vakantie + eiland = …………………………………………
18.vakantie + oord = …………………………………………
19.video + opname = …………………………………………
20.zo + even = …………………………………………


B

1.auto + industrie = …………………………………………
2.be + eindigen = …………………………………………
3.be + invloeding = …………………………………………
4.bui + ig = …………………………………………
5.cholera + epidemie = …………………………………………
6.ge + internet = …………………………………
7.hei + installatie = …………………………………………
8.hydro + elektriciteit = …………………………………………
9.koffie + automaat = …………………………………
10.mee + eter = …………………………………………
11.olie + industrie = …………………………………………
12.privé + eigendom = …………………………………………
13.onderzee + er = …………………………………
14.pistache + ijs = …………………………………
15.programma + instelling = …………………………………………
16.radio + actief = …………………………………
17.re + animeren = …………………………………
18.symfonie + orkest = …………………………………………
19.zee + aquarium = …………………………………………
20.zee + en = …………………………………………



Hier vind je de antwoorden.
Ga naar het keuzemenu Spelling.
Ga naar het keuzemenu Taal.
Ga naar het HOME van de Surfspin.


Geplaatst op 6 juli 2006.

© Surfspin 2006